Beroep op parodie-exceptie faalt bij commerciële exploitatie ABBA-parodie ‘Dikke Pens’

Rb. Midden-Nederland 29 juli 2026, IEF 23721; IT 5394; ECLI:NL:RBMNE:2026:4647 (De Kapotte Kachels tegen Universal Music Publishing). De carnavalsband De Kapotte Kachels bracht het nummer Dikke Pens (Clap Your Pens) uit, waarin de melodie van Take A Chance On Me van ABBA wordt gebruikt met een nieuwe, carnavaleske tekst. Universal Music Publishing, die namens de rechthebbenden van ABBA optreedt, liet het nummer van onder meer Spotify verwijderen wegens auteursrechtinbreuk. De Kapotte Kachels vorderen daarop onder meer verklaringen voor recht dat Dikke Pens een toegestane parodie is in de zin van artikel 18b Auteurswet.

De rechtbank stelt voorop dat een parodie volgens het arrest Deckmyn een bestaand werk moet oproepen terwijl zij daarvan duidelijke verschillen vertoont en een uiting van humor of spot moet vormen. Tussen partijen is niet in geschil dat aan deze kenmerken is voldaan. Voor toepassing van de parodie-exceptie moet echter daarnaast een rechtvaardig evenwicht worden gevonden tussen de auteursrechten van de rechthebbenden en de vrijheid van meningsuiting, waaronder de artistieke vrijheid van de parodiërende makers. Daarbij moeten alle omstandigheden van het concrete geval worden meegewogen. Bij deze belangenafweging betrekt de rechtbank tevens de belangen die ten grondslag liggen aan de persoonlijkheidsrechten uit artikel 25 Aw, zonder afzonderlijk te toetsen of van een inbreuk op die rechten sprake is. De belangenafweging valt volgens de rechtbank in het voordeel van Universal uit. De herkenbare melodielijn van Take A Chance On Me is gedurende het gehele carnavalsnummer hoorbaar en vormt een wezenlijk en direct herkenbaar onderdeel daarvan. Daarnaast hebben De Kapotte Kachels een commercieel belang bij de exploitatie via streamingdiensten, zowel door inkomsten uit streams als door de bekendheid en boekingen die het nummer kan genereren. Het nummer zou bovendien wereldwijd en voor onbepaalde tijd beschikbaar blijven en had al meer dan één miljoen streams behaald, waardoor het risico op een blijvende associatie bestaat tussen het werk van ABBA en een uiting met een andere inhoud en strekking waarmee ABBA zich niet wenst te associëren. Daartegenover betrekt de rechtbank dat Universal zich niet verzet tegen live-uitvoeringen en de verspreiding van opnamen van live- en televisieoptredens. De parodie-exceptie rechtvaardigt daarom in dit geval niet de commerciële exploitatie van de opname via onder meer streamingdiensten, radio of fysieke dragers. Een van de vorderingen is tijdens de mondelinge behandeling ingetrokken. De vordering met betrekking tot de naburige rechten wordt wegens gebrek aan belang afgewezen. De overige vorderingen worden eveneens afgewezen. Omdat de procedure betrekking heeft op de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten, veroordeelt de rechtbank De Kapotte Kachels op grond van artikel 1019h Rv in de proceskosten van Universal van € 21.903.

3.18. Alles afwegend is de rechtbank van oordeel dat de belangen van Universal zwaarder wegen dan het belang van De Kapotte Kachels bij commerciële exploitatie van het nummer ‘Dikke Pens’. Daarbij neemt de rechtbank in aanmerking dat:

• de herkenbare melodie van ‘Take A Chance On Me’ gedurende het hele carnavalsnummer wordt gebruikt en daarmee een wezenlijk onderdeel vormt van ‘Dikke Pens’,
• de melodie vanwege de bekendheid van ‘Take A Chance On Me’ direct herkenbaar is en een groot publiek wordt bereikt,
• De Kapotte Kachels een commercieel belang hebben bij de exploitatie van het nummer, waaronder het verkrijgen van bekendheid en het genereren van inkomsten uit optredens en exploitatie,
• het nummer niet slechts tijdelijk of incidenteel wordt gebruikt, maar in tijd onbeperkt en wereldwijd beschikbaar wordt gesteld via commerciële streamingdiensten,
• het gebruik leidt tot een blijvende associatie tussen het werk van ABBA en een uiting met een andere inhoud en strekking, waarmee ABBA zich niet wenst te associëren,
• de vrijheid van meningsuiting van De Kapotte Kachels niet volledig wordt beperkt omdat het nummer wel kan worden uitgevoerd en verspreid in het kader van live optredens,
• er geen ‘chilling effect’ ontstaat en het bestaan van andere parodieën niks zegt over deze zaak.

Gelet op de hierboven besproken omstandigheden biedt de parodie-exceptie in dit geval geen rechtvaardiging voor de commerciële exploitatie van het nummer ‘Dikke Pens’ van De Kapotte Kachels. Dit leidt tot afwijzing van de vorderingen. Voor vordering III geldt nog specifiek dat daar geen belang bij is, omdat Universal niet heeft betwist dat De Kapotte Kachels naburige rechthebbenden zijn op de door De Kapotte Kachels gemaakte opname.